Spijt van technologie

Excuus aanbieden is aan de orde van de dag. In de politiek en het openbaar bestuur rollen de pardons over elkaar heen. Meestal is dat lange tijd achteraf. De spijtbetuigers zijn publieke figuren die er zelf persoonlijk geen deel hadden aan wat rechtgezet moet worden. Hoewel niet zonder waarde of betekenis, het is toch een stuk makkelijker als het niet gaat om wat je zelf, persoonlijk, verkeerd hebt gedaan in je eigen leven.
Misschien moeten wij ons excuseren voor het hypen van technologie. Ikzelf heb dat veel gedaan, dat hypen en vaak met succes. Het promoten van technologietoepassing werd af en toe zelfs een doel in zichzelf.

Plaatsvervangende schaamte

Wordt dit een verhaal vol valse schaamte?
Ik hoop het niet. Wat afstand nemen van heilig geloof in technologische vooruitgang is langzamerhand wel goed, ook, of juist, voor en door mensen die hun brood verdienen in de technologiebusiness.     
Een tekstje in het VNO-NCW opinieblad Forum triggerde mij. Het ging over de besluitvorming rond de ASML-campus in de regio Eindhoven. Het werd in verband gebracht met de noodzaak om groei te versnellen. Stroomnet, mobiliteit, woningbouw, alles moet meer, meer, meer; sneller, sneller, sneller. 

ASML-president Fouquet pleit, on behalf of US Big Tech, tégen Europese regelgeving rond digitalisering - het uitruilen van vrijheid tegen snel geld verdienen met technologie. Het gaat over technologie die ter discussie staat, een controlesamenleving creëert en vooral gemakzucht bevredigt. Je zou er plaatsvervangende schaamte van krijgen.

Ontroering bij Tutu

In dezelfde tijd trof mij de korte documentaire over de Zuid-Afrikaanse bisschop Desmond Tutu. Het is een onderdeel van de serie ‘moderne profeten’, uitgezonden door de EO via NPO2 op 26 april 2026. Tutu was voorzitter van de ‘waarheidscommissie’, die na de afschaffing van de apartheid slachtoffers en daders van met elkaar confronteerde. Je ziet in de filmbeelden uit die tijd hoe blanke Afrikaners in tranen spijt betuigen over hun apartheidsmisdaden. Tutu laat zich erdoor raken. Diep ontroert accepteert hij de spijtbetuiging, als slachtoffer, samen met andere slachtoffers en nabestaanden.

Wat durf, lef vraagt, is niet steeds maar doorhollen in technologieontwikkeling, voortdurend snellere groei nastreven. Je fouten erkennen, terugkomen van ingeslagen wegen, daar is moed voor nodig. Maar misschien nog moeilijker is het accepteren van excuus, het omarmen van spijtoptanten.

Het kan meevallen

Nu de tegenstemmen, de technologiecritici, talrijker en krachtiger worden, gaan we beleven hoe onze samenleving daar mee omgaat. Dat zou best nog wel eens mee kunnen vallen.
Neem nou Geoffrey Hinton, de ‘Godfather van AI’, Nobelprijswinnaar, voormalig Google-researcher. Hij is bekend spijtbetuiger, in onze tijd, in de actuele ‘marketplace’
Overigens zijn veel diehards inmiddels ‘op leeftijd’. Ze gaan overlijden, danwel, ze worden milder, kritischer, zoals Hinton. Intussen opvoeding en onderwijs in de gaten blijven houden.
De veerkracht van jeugd blijkt altijd sterker.