De warmtepomp is het probleem niet
Acht miljoen woningen van het aardgas af. Dat is de vraag die de markt nu bezighoudt. En het antwoord gaat over warmtepompen, maar eigenlijk gaat het nergens over warmtepompen. Het gaat over een denkfout die de hele sector maakt.
We behandelen de warmtetransitie als een productwissel. Cv-ketel eruit, warmtepomp erin, klaar. Maar een warmtepomp is geen ketel met een stekker. Het resultaat hangt af van de warmtevraag van de woning, het afgiftesysteem, tapwater, ventilatie, geluid, ruimte en de elektrische aansluiting. Beoordeel je dat pas nadat het toestel al gekozen is, dan koop je jezelf in de problemen: te grote installaties, geluidsklachten, tegenvallend rendement. En een buurman die vertelt dat een warmtepomp niks is.
We kennen dit probleem allang. Iedereen in de branche heeft een systeem gezien dat op papier klopte en in de praktijk niet werkte, omdat niemand op tijd naar het hele plaatje keek. Toch blijven we discussiëren op productniveau: welk merk, welk label, welke SCOP. Terwijl de vraag die ertoe doet is: welk systeem past bij deze woning.
Dat is de sleutel om op te schalen. Nederland heeft geen landelijk sjabloon nodig dat voor elke woning werkt, en dat hoeft ook niet. Wat wel moet: woningen indelen in herkenbare woningtypen naar bouwperiode, en per woningtype een compleet, uitvoerbaar concept ontwikkelen. Ontwerp het één keer goed, valideer het in een pilot, meet wat het doet, en rol het dan gecontroleerd uit. Een naoorlogse rijwoning met bestaande radiatoren vraagt om een ander concept dan een jaren-90 tussenwoning met vloerverwarming. Zet die twee woningtypen goed neer, en je hebt in één klap een oplossing voor duizenden vergelijkbare huizen.
Dat lukt alleen als je keuzes eerder maakt. Herkenbaar: de installatiekeuze staat al vast voordat iemand goed naar de woning heeft gekeken. Dat komt doordat de sector die keuze vaak pas maakt nadat de bouwkundige en organisatorische kaders al vastliggen. Dan kun je aan het ontwerp niets meer veranderen. Fabrikant, adviseur, corporatie, bouwer en installateur moeten dus samen aan tafel zitten vóórdat het budget en de planning vastliggen. Precies daar ontstaan de faalkosten, of voorkom je ze juist. Dat repareer je later niet met een strakkere planning.
Een hogere aanvoertemperatuur helpt, want die vergroot de toepasbaarheid bij bestaande radiatoren. Maar het is een hulpmiddel, geen vrijbrief. Hoe lager de temperatuur die je uiteindelijk nodig hebt, hoe beter het rendement. Wie roept dat 75 graden isoleren overbodig maakt, verwart een technische mogelijkheid met een garantie voor de lange termijn.
Dus mijn oproep aan de sector, en aan onszelf: stop met vragen welk toestel het beste is. Dat is de vraag van gisteren. De vraag van morgen is welk systeem bij deze woning hoort, en die beantwoord je niet met een folder, maar met een tekentafel.
