Eigen energie eerst

De tijden zijn veranderd. Het wereldtoneel ondergaat een metamorfose. Oude zekerheden om op te bouwen maken plaats voor dreigementen en wantrouwen. Europa moet zichzelf opnieuw uitvinden. Op het gebied van veiligheid, economie en niet in de laatste plaats ook met betrekking tot energie.

Toen begin 2022 de oorlog uitbarstte in Oekraïne, als volgende stap na de inname van de Krim door Rusland in 2014, besloot men om het aandeel fossiele brandstoffen uit Rusland zo snel als mogelijk te verminderen. Olie en gas is immers de motor waarop de oorlogseconomie van Rusland op draait. Er werd gezocht naar andere leveranciers en zo kwam men voor gas vooral uit in Amerika. Dat werd hofleverancier van vloeibaar gas (LNG) voor Europa en zeker ook Nederland. Nederland is sterk afhankelijk van gas, voor eigen gebruik en als doorvoerland binnen Europa. In 2025 kwam 61 procent van het LNG uit de Verenigde Staten. Sowieso is vloeibaar gas niet de ideale vervanging voor gas via pijpleidingen, want het is duurder en bovendien duidelijk schadelijker voor milieu en klimaat.

Maar zoals gezegd, de wereld anno 2026 is heel anders dan die van nog maar 5 jaar geleden. De hoogopgelopen geopolitieke spanningen over Groenland, de inval in Venezuela of de herhaaldelijke dreiging met importheffingen voor Europese producten. Het zijn allemaal voorbeelden van een wereldtoneel dat sterk beïnvloed wordt door de Amerikaanse president Donald Trump. Die lijkt de touwtjes stevig in handen te hebben.

En zo zijn we niet alleen in militair opzicht en dus onze eigen veiligheid, maar ook op het gebied van automatisering (IT, besturingssystemen, software en internet) en energie veel te afhankelijk geworden van onze oude bondgenoot Amerika. Waarvan de vraag is, of het Amerika onder Trump nog wel onze bondgenoot is. Herhaaldelijk heeft hij zich erg negatief uitgelaten over Europa. En de crisis rondom Groenland was wellicht het voorlopige dieptepunt in de onderlinge betrekkingen. 

Europa moet dus veel meer op eigen benen leren staan. Dat is voor Europa de grootste winst in dit tijdperk, namelijk dat het besef is ingedaald dat we een zelfstandige speler moeten worden op het wereldtoneel. Dit besef kan uitmonden in een veilig en duurzaam Europa dat zelf de broek kan ophouden. 

Voor energie betekent dit een versnelde uitfasering van fossiele brandstoffen (met name olie en gas, want kolen zijn al veel minder belangrijk geworden in onze energiemix). Welke kaarten kunnen we dan spelen? Die van Kernenergie? Dat zou kunnen. Atoomstroom kan redelijk autonoom worden ontwikkeld. Nadeel is met name de prijs (kernenergie is vele malen duurder dan duurzame energie van wind, zon en geothermie) en de tijd die het kost om terug te kunnen vallen op een groter aandeel kernenergie. Denk daarbij aan op z’n vroegst over 10 maar veel waarschijnlijker over 15 tot 20 jaar.

De oplossing is duurzame energiebronnen. Die worden nog steeds goedkoper en maken ons bovendien veel sneller autonoom. Onder voorwaarde dat we ook met betrekking tot grondstoffen en technologie van bijvoorbeeld zon, wind, mobiliteit en batterijen zelfstandiger worden. Bovendien moet de netcongestie worden opgelost. Misschien wel door te sturen op decentralisatie van het energienetwerk. Meer lokale smart hubs. Of misschien wel het internet van energie, waarbij iedereen niet data uitwisselt zoals ons gewone internet, maar energie. Elektronen. Er zijn wetenschappers die denken dat dit de grootste energierevolutie kan gaan worden.