Ontzuiling, afval en bindingsangst, arbeidsmarktprobleem

“Wat is dat toch met ons, dat we onze weg in het leven niet weten te vinden?” sprak een jongvolwassende van 29 jaar tegen mij, sixties kid.
Recent stuitte ik op het werk van Zygmunt Bauman, Pools-Joodse schrijver en ‘profeet van het postmodernisme’. De maatschappij is volgens hem ‘vloeibaar’ geworden.
Het grote probleem van deze samenleving is AFVAL. Bij Bauman is elke mislukte consument afval van de maatschappij geworden. Wie zijn weg niet vindt in de digitaal georkestreerde netwerkwereld, waar alles vloeibaar is, verwordt tot ‘afval’. Jongvolwassenen ontwikkelen bindingsangst, bang iets te missen. Het flitsende netwerk zet je zomaar bij het afval. Problemen op de arbeidsmarkt is een gevolg.

How come?

Modernisme is een structuurcultuur, Mondriaans ‘Victory Boogie Woogie’ een beroemde uiting, de strijd tussen socialisme, communisme, liberalisme, nazisme, symptomatisch. De opkomst van wetenschap en technologie, eind negentiende, begin twintigste eeuw voedde het structuurdenken. De trein, overal rails, de auto, rechte wegen in het landschap, de telefoon, telegraaf en elektriciteit met de grids van kabels en buizen, structuur werd heilig. In onze nationale samenleving heette het ‘verzuiling’. Voor ieder gezin een bepaalde ‘zuil’, kerk of socialistische beweging, politieke partij, krant, school, sportclub, alles had kleur en structuur. Leve de nationale landsgrenzen, ‘voor volk en vaderland’.

Modernisme is achterhaald. Alles is ‘vloeibaar’ schrijft Bauman. Wij waren er in de sixties flink mee bezig. Schoppen tegen het ‘establishment’. Weg met de dictatuur van structuur, het postmodernisme. Karel Appel, ‘Ik rotzooi maar wat an’, Jan Wolkers, Bob Dylan, Nobelprijswinnaar. Gezinnen bestaan nauwelijks nog. Leefverbanden zijn tijdelijk, vrijblijvend. ‘Vak’manschap werd afgeschaft, structuurwoord bij uitstek. ‘Surfen’ voor iedereen, altijd, overal, op elke voorbijrollende golf. Waarheen, waartoe? Boeit niet. Beleef het!
Het begrip ‘waarheid’? Elke modernistische zuil kende haar eigen waarheid. De wetenschap pretendeerde waarheid te bewijzen. Postmodernistisch bestaat zelfs in de wetenschap de waarheid niet.

Het modernisme leidde tot twee gruwelijke wereldoorlogen en de holocaust. Waar het postmodernisme op uitloopt?
Bauman waarschuwt voor consumptief leven. In de postmoderne wereld bepaalt wat je consumeert de waarde van jouw leven. Economische voorspoed hangt of van ons consumptiegedrag! Volgens Bauman betekent het fundamentele ongelijkheid die nieuwe klassen produceert, een over de hele wereld verspreide kleine elite. De gedachte dat waarheid niet bestaat, voedt populisme. Nieuws of nepnieuws, that’s the question. Waar populisme toe leidt? Voorlopig vooral ontwrichting. De vloeibare wereld ziet groeiende, oncontroleerbare migratiestromen.

De Italiaanse filosoof Maurizio Ferraris schetst nieuw, positief realisme. Met Berlusconi als referentie, vraagt hij aandacht voor feiten. Ons welvaarts-, levenspeil wereldwijd kan alleen omhoog als we toegevoegde waarde creëren. Geen enkele economische waardering meer voor bijvoorbeeld de ‘gaming-industrie’, contradictio in terminus, of de ‘bedrijfstak’ voetbal, een spelletje als bedrijfstak! Materie, eten, kleren, een huis, staat dichter bij feitenrealisme, bij waardecreatie voor alle mensen in de wereld. Waardeer op de arbeidsmarkt ‘waardewerkers’, als alternatief voor ‘vakmensen’. Hoe mooi is het als jouw werk ‘waarde’ heeft! Daar wil je je wel aan verbinden. Ook aan mensen die de waarde van jouw werk ervaren, zelfs zonder de uitdruking ervan in geld.