Complot van het complotdenken

Doekle Terpstra ken ik persoonlijk als heel aimabel, hardwerkend belangenbehartiger. Nu kun je misschien vraagtekens zetten bij het begrip ‘belangenbehartiger’. Ik ben het zelf geweest. Zij of hij wordt geacht te opereren binnen een beperkt ‘denkraam’, prachtig woord van Marten Toonder uit zijn Bommel verhalen. Tegenwoordig noemen we dat vaak ‘perceptie’ of ‘frame’. Een belangenbehartiger moet focussen.

De voorzitter van Techniek Nederland, de brancheorganisatie van installatiebedrijven, Doekle dus, werd recent verweten dat hij een te gekleurde bril op zou hebben om voorzitter te kunnen zijn van het door de overheid ingestelde ‘coördinatieteam ventilatie op scholen’. Daar zit natuurlijk wel iets in. Misschien was het niet een heel slimme benoeming. Maar het wantrouwen in de samenleving maakt het er allemaal niet gemakkelijker op. ‘Iedereen heeft een belang’ hoor je vaak. Als er deskundigheid nodig is, dan is het tamelijk onvermijdelijk dat je te rade gaat bij iemand met een belang. Deskundigheid wordt bijna altijd opgebouwd in een positie waarin je een belang dient, waarin jouw bril een kleur heeft.

Hoe komt het dat we daar de laatste tijd zo’n moeite mee hebben? We hebben er zelfs een nieuw modewoord voor: complotdenken. Waar komt dat vandaan?

Als het er over gaat, wordt al snel geduid dat het komt door de overdaad aan informatie waarmee we worden gebombardeerd. Maar hoe komt dat en waarom lijdt dat tot complotdenken?

Natuurlijk komt het door de digitalisering van ons leven. Maar het heeft ook te maken met onze naïviteit daarin, onze neiging tot roddelen en onze hang naar belangrijk willen zijn.

Naïef zijn we als we vergeten hoe onnodig het is dat we alles ‘ín the cloud’ zetten of uit diezelfde wolk tot ons laten komen. Het boek van Daniël Verlaan, ‘Ik weet je wachtwoord’, is een aanrader, hoewel Verlaan misschien te zeer nadruk legt op het beschermen van wat je digitaal doet en te weinig op de mogelijkheden om in allerlei zaken buiten het web om te opereren.

Onze neiging tot roddelen maakt dat we graag smeuïge halve waarheden en hele leugens over mensen doorgeven en aandikken. Mij is ooit geleerd er steeds op uit te zijn alleen de goede dingen te vermelden van mensen die je bij name noemt. Als je Trump niet aardig vind, heb het dan niet over hem. Kom daar nog eens om.

Dan de hang naar belangrijk te willen zijn. Inderdaad, ‘iedereen beroemd’, dat kan via de social media. Dat doe je door via een complottheorie alles wat er gebeurt in de wereld te ‘framen’. Je kunt er een complete beweging mee op gang krijgen. Je kunt er zelfs een actie mee ontketenen die direct jouw belang dient. De meeste dictators in heden en verleden maken en maakten er gebruik van, via de media die zij beheersen. En in onze maatschappij hebben we allemaal het idee dat we media beheersen.

Elk complotdenken krijg je alleen goed van de grond met hulp van een complot. Het gekke van nu is misschien vooral dat veel complotdenkers zelf niet goed in de gaten hebben welk doel zij dienen, anders dan het ergens tegenaan willen schoppen. Het goede nieuws: dat gaat vanzelf over.