Waterstofsulfide: stille sloper van het rioolstelsel

De schade komt sluipend, maar de gevolgen zijn groot: stank, gezondheidsrisico’s en zelfs instortende rioolputten en rioolleidingen. Waterstofsulfide (H₂S) is een onderschatte bedreiging voor het Nederlandse rioolstelsel. IE Systems en de gemeente Land van Cuijk pakken het probleem aan met een slimme techniek die het zuurstofgehalte in afvalwater verhoogt en zo schade voorkomt.

Onder elke putdeksel schuilt een wereld die we liever niet ruiken en die soms zelfs gevaarlijk kan zijn. ,,In Mill leek het alsof er een bus purschuim was ontploft in een put”, zegt Jeroen van Druten, adviseur stedelijk water in de Brabantse gemeente Land van Cuijk. ,,Er dreef een vieze schuimlaag op het water en het rook vreselijk. Helaas zien we dat vaker.”

De boosdoener? Waterstofsulfide (H₂S). Het gas met de beruchte geur van rotte eieren vormt een serieuze bedreiging voor rioolstelsels. Het ontstaat in zuurstofarme omstandigheden wanneer bacteriën zwavelhoudende stoffen afbreken. Het resultaat? Een sluipende vorm van corrosie die niet alleen betonconstructies aantast, maar ook leidt tot stankoverlast en gezondheidsrisico's. 

Voor het transport van afvalwater over langere afstanden worden systemen gebruikt waarbij dompelpompen het afvalwater onder druk van de ene naar de andere ontvangstput verplaatsen. ,,Een kenmerk van deze systemen is dat het rioolwater zich alleen verplaatst als een pomp draait,” legt Jelle Klein uit, directeur van IE Systems. ,,Daardoor verblijft het water langere tijd in het systeem, met zuurstofarme omstandigheden tot gevolg. Zo ontstaat H₂S.”
Het proces begint diep in het riool, waar bacteriën onder anaerobe (zuurstofarme) omstandigheden sulfaten omzetten in sulfide. Dit sulfide lost op in het afvalwater en komt als H₂S-gas vrij in de leiding. Aan de buiswand zetten andere bacteriën het gas vervolgens om in zwavelzuur. En juist dat zuur tast het cement van betonconstructies aan. ,,In het ergste geval kan een put of rioolleiding volledig instorten,” waarschuwt Van Druten. ,,Dat veroorzaakt niet alleen grote schade, maar vormt ook een serieus veiligheidsrisico. Het regelmatig meten en inspecteren van de putten en leidingen is dus van groot belang. Gemeenten en waterschappen doen er goed aan H₂S zeer serieus te nemen.”

Innovatieve oplossing

Daarom werkt de gemeente Land van Cuijk inmiddels al lange tijd samen met IE Systems. Dit Alkmaarse bedrijf ontwikkelt innovatieve, betrouwbare oplossingen tegen geurhinder, schade en gevaar veroorzaakt door H₂S. ,,IE Systems beschikt over een gepatenteerde technologie voor het pulserend injecteren van lucht in afvalwater”, zegt Klein. ,,Deze methode zorgt ervoor dat het water zuurstofrijk blijft, waardoor de vorming van H₂S  in persleidingen effectief wordt voorkomen.”

Op ruim duizend locaties in Nederland zijn inmiddels luchtinblaasunits geplaatst, vaak in de directe omgeving van pompinstallaties. ,,De units zijn toepasbaar ongeacht het type pomp en bij alle gangbare diameters van een persleiding, wat ze breed inzetbaar maakt zonder dat er ingrijpende aanpassingen aan het rioolstelsel nodig zijn”, vervolgt Klein. ,,Ons doeltreffende systeem vermindert niet alleen de overlast voor omwonenden, maar vergemakkelijkt ook het werk van rioolbeheerders. Bovendien verdwijnt door het zuurstofrijke milieu de H₂S-slijmlaag in de persleiding, wat zorgt voor meer capaciteit en minder kans op verstoppingen. Het is een duurzame oplossing die zich in de praktijk ruimschoots bewezen heeft.”

Ook in Mill wordt inmiddels gebruikgemaakt van deze techniek. ,,IE Systems heeft een ringleiding met lucht op de bodem van de put aangelegd,” vertelt Van Druten. ,,Het resultaat is spectaculair. Er is geen drijfvuil meer zichtbaar en we hebben sindsdien geen storingen meer gehad.”

1,1 miljard euro

In Nederland ligt ongeveer 163.000 kilometer aan openbare riolering, exclusief huisaansluitingen. Alleen al in de gemeente Land van Cuijk vertegenwoordigt die ondergrondse infrastructuur een geschatte waarde van circa 1,1 miljard euro. ,,Het voorkomen van H₂S is dan ook een speerpunt,” benadrukt Van Druten. ,,Een groot deel van ons rioolstelsel stamt grotendeels uit de jaren zeventig en tachtig en heeft een verwachte levensduur van zo’n zeventig jaar. Maar H₂S werkt als een sluipmoordenaar. In één geval vonden we tijdens een inspectieronde alleen nog een onderschaaltje van een betonnen buis terug, de rest was volledig weggevreten.”

Er zijn meerdere methoden om H₂S te bestrijden, maar Van Druten is het meest te spreken over de aanpak van IE Systems. ,,Het injecteren van lucht werkt goed, is financieel aantrekkelijk én er zit veel kennis achter. Bij IE Systems kijken ze altijd naar de meest tactische plek om lucht in te blazen.”

,,We starten altijd met een meting,” vult Klein aan. ,,We bepalen hoeveel H₂S er aanwezig is en maken op basis daarvan een proefopstelling. We kijken niet alleen waar we lucht het beste kunnen injecteren, maar ook waar we de kasten met compressoren kunnen plaatsen. Is er stroomvoorziening aanwezig? Hoe zit het met geluid? Alles wordt meegenomen. Als het systeem eenmaal goed is ingeregeld, reduceren we H₂S met 95 procent of meer.”

Bewustwording

Toch zijn nog niet alle gemeenten en waterschappen zich bewust van de risico’s van H₂S. ,,Vaak komt de urgentie pas als er schade optreedt of bij klachten over geuroverlast,” aldus Klein.  ,,Wij hebben gelukkig een eigen buitendienst met veel ervaring”, vult Van Druten aan. ,,Onze monteurs zijn echte ambassadeurs; ze kennen het stelsel van binnen en van buiten. Veel gemeenten hebben die capaciteit niet (meer).”

Daar kan IE Systems bij helpen. ,,Wij kunnen het hele systeem in kaart brengen,” zegt Klein. ,,We stellen een helder rapport op en kunnen een testtraject begeleiden. Zo ontzorgen we gemeenten en waterschappen bij de aanpak van H₂S.”

Vraag naar mensen

IE Systems ziet de vraag naar hun expertise toenemen. ,,We zijn een kleine organisatie, maar we hebben dringend behoefte aan extra monteurs,” besluit Klein. ,,Je krijgt bij ons veel vrijheid en afwisseling, en je werkt aan projecten die er écht toe doen. Hoe mooi is het om te kunnen zeggen dat je bijdraagt aan een veiliger en duurzamer rioolstelsel in Nederland?”