Koning opent Rotterdamse ‘schatkamer’

Gebouw van nieuwe orde vraagt om optimaal klimaat

Wie in het Museumpark in Rotterdam loopt, kan er niet omheen. Het 39,5 meter hoge spiegelende gebouw van het Depot Boijmans van Beuningen is een echte blikvanger waarin de skyline van Rotterdam weerspiegeld wordt. Binnen bevindt zich een uitgebreide kunstcollectie, ‘de schatkamer van Rotterdam’. Het is het eerste kunstdepot ter wereld dat voor bezoekers toegankelijk is. Het is een gebouw van een nieuwe orde. De kunstwerken vragen om een optimaal klimaat. Gekozen is voor de luchtbehandelingskasten van Systemair.

Bezoekers kunnen in het depot om een ontdekkingsreis te maken langs alle kunstwerken die daar opgeslagen zijn. Maar er zijn ook ateliers, depotcompartimenten, een conserveringsruimte en op het dak is een restaurant midden in een bos. Het Depot Boijmans van Beuningen is op vrijdag 5 november geopend door koning Willem-Alexander.

Wateroverlast en onveilig

Voorheen werden de kunstwerken opgeslagen in de kelders van het naastgelegen Museum Boijmans van Beuningen. Maar deze waren onveilig, hadden vaker last van wateroverlast, waren overvol en gedateerd. Er werden sinds de jaren 70 al grote externe depots in binnen- en buitenland gehuurd. Het werd tijd voor een nieuwe oplossing. Door de ronde vorm is het gebouw naar alle kanten gelijk. Er zit geen voor-, zij- of achterkant aan.

"Een leuk detail is dat het depot zijn vorm te danken heeft aan het Ikea serveerschaaltje Blanda Blank van 3,99 euro."

Het gebouw heeft een relatief kleine footprint van 40 meter en loopt naar boven toe uit met een overstek van 10 meter. Het dak heeft een diameter van 60 meter. Op het dak, op 35 meter hoogte, is een bos aangeplant, bestaande uit berken, grassen en dennen. Het bos houdt water vast, bevordert de biodiversiteit en vermindert de hittestress in de stad. De spiegelende gevel bestaat uit 6.609 m2 glas verdeeld over 1.664 panelen. In het gebouw wordt alles wat er omheen staat weerspiegeld, zodat het opgaat in de omgeving. Door de verschillende weersomstandigheden oogt het gebouw steeds weer anders en is in feite een levend schilderij. Een leuk detail is dat het depot zijn vorm te danken heeft aan het Ikea serveerschaaltje Blanda Blank van 3,99 euro.

Klimaatbeheersing

Het depot is ontworpen door MVRDV en gebouwd door BAM Bouw en Techniek. Systemair heeft de luchtbehandelingskasten geleverd voor een optimale klimaatbeheersing die noodzakelijk is voor de kunstwerken. Het gebouw heeft 5 klimaatzones. De inhoud bedraagt 15.000 m2. In het depot zijn 20 depotcompartementen, vier professionele restauratieateliers, twee filmcabines, een educatieve ruimte en een filmzaal. „In oktober 2014 is dit project bij ons begonnen met een aanvraag van adviesbureau Royal Haskoning DHV”, vertelt Sjef Verboven, accountmanager bij Systemair.

„In totaal zijn voor dit project 11 luchtbehandelingskasten geleverd. Vier luchtbehandelingskasten met warmteterugwinning waarvan één uitvoering met kruisstroomwisselaar en drie stuks met een warmtewiel.”

„Halverwege 2016 is het project op de markt gekomen en zijn offertes naar de verschillende installateurs gestuurd. BAM Bouw en Techniek heeft de opdracht gegund gekregen en in 2019 zijn de eerste luchtbehandelingskasten voor dit project geleverd. In totaal zijn voor dit project 11 luchtbehandelingskasten geleverd. Vier luchtbehandelingskasten met warmteterugwinning waarvan één uitvoering met kruisstroomwisselaar en drie stuks met een warmtewiel.

De luchtbehandelingskast met kruisstroomwisselaar is voor het restaurant, de luchtbehandelingskasten met warmtewielen zijn voor de kantoren en twee stuks als voorbehandelingsunits voor de depots voor kunstopslag. De lucht uit de voorbehandelingsunits wordt door zeven nabehandelingsunits nog verwarmd, gekoeld en gefilterd door Delta-filtersecties. In totaal wordt er 75.000 m3/h buitenlucht toegevoerd door de 4 luchtbehandelingskasten met WTW. Eén van de voorbehandelingsunits is in een speciale verticale uitvoering gemaakt met een hoogte van ruim 4 meter en een grondvlak van 3 x 3 meter.”

Kunstcollectie

De kunstcollectie bestaat uit meer dan 151.000 kunstwerken, waaronder meer dan 63.000 schilderijen, foto’s, films, pre-industriële vormgeving en designobjecten, hedendaagse kunstinstallaties, sculpturen en zo’n 88.000 prenten en tekeningen. De kunstwerken worden in het nieuwe depot onder meer bewaard op basis van hun formaat en klimatologische eisen. De 5 verschillende klimaatzones passen bij de verschillende materialen, zoals metaal, plastic, papier en zwart/wit en kleurfotografie. Er zijn 20 depotcompartimenten waarvan er 14 voor de kunstopslag van het museum zelf zijn en zes voor de verhuur als privé-depots. In het atrium hangen 13 grote glazen zwevende vitrines met kunstwerken.
Het depot is ook een werkgebouw waar de afdeling collectie en onderzoek werkt aan conservering, registratie, restauratie en bruikleenverkeer.

Blikvanger

De totstandkoming van het depot is een heel traject geweest. Dit gaat terug tot 2004, toen over het idee gesproken werd om een nieuw pand te bouwen om de kunstcollectie van Boijmans van Beuningen in veilig te stellen. Het project ging in maart 2017 van start met de eerste paal. Na 4,5 jaar is het nu klaar. Het depot staat naast het museumgebouw van Boijmans van Beuningen dat momenteel gerenoveerd wordt.

„Er wordt 75.000 m3/h buitenlucht toegevoerd door de 4 luchtbehandelingskasten met WTW. Eén van de voorbehandelingsunits is in een speciale verticale uitvoering gemaakt met een hoogte van ruim 4 meter en een grondvlak van 3 x 3 meter.”

Het is het eerste kunstdepot ter wereld dat voor publiek toegankelijk is. Wereldwijd is er in musea maar zes tot tien procent van de collectie te zien. De rest van de collectie bevindt zich in niet opvallende depots, afgeschermd van het publiek. In Rotterdam is dit nu compleet anders aangepakt. Het depot is een blikvanger waar publiek welkom is. Zo is op een laagdrempelige manier kennis te maken met kunst. Ook kinderen en studenten kunnen hier terecht om kennis te maken met kunst, restaureren en conserveren. De bezoeker kan door het gebouw dwalen en op de 6 verschillende verdiepingen de meest uiteenlopende kunstwerken bekijken. Door het openstellen van het depot kan Boijmans van Beuningen nu veel meer laten zien dan alleen in het museumgebouw. Het museum zelf zal waarschijnlijk in 2028 weer de deuren openen na een grootscheepse verbouwing en renovatie.

Tekst: Carla van der Meer