Grip op energie begint in de installatie

Vanaf dit jaar moeten utiliteitsgebouwen aantoonbaar inzicht hebben in hun energiestromen. Debiet, temperatuurverschil en vermogen: alles moet meetbaar, uitleesbaar en stuurbaar zijn. In het Provinciehuis in Utrecht is die stap al gezet. Daar laat de TA‑Smart van IMI Climate Control zien hoe slimme regeltechniek in de praktijk bijdraagt aan verduurzaming, comfort en toekomstbestendig gebouwbeheer.

Vanaf 2026 ontkomt geen enkel groot utiliteitsgebouw er meer aan: de GACS-regeling (Gebouwautomatisering- en Controlesystemen) verplicht gebouweigenaren met een nominaal vermogen boven de 290 kW om hun energiestromen inzichtelijk te maken en actief te sturen. Geen papieren exercitie, maar een concrete stap richting slimmer, efficiënter en duurzamer gebouwbeheer. 

Voor het Provinciehuis Utrecht was die regelgeving geen startpunt, maar juist een logisch vervolg op een traject dat al langer liep. Met de inzet van TA-Smart van IMI Climate Control wordt verduurzaming hier tastbaar en meetbaar. ,,De wens om te verduurzamen was er al voordat GACS in beeld kwam,” vertelt Erik Smit, projectleider W bij Schreuder-Ruitenbeek Installatiebeheer en al 44 jaar actief in het vak. ,,De provincie heeft de ambitie om in 2035 gasloos te zijn. Dit project vloeit daar rechtstreeks uit voort. De regelgeving helpt vooral om focus aan te brengen en keuzes te onderbouwen met data.” Schreuder-Ruitenbeek Installatiebeheer begeleidt dit traject van ontwerp tot uitvoering en vertaalt de duurzaamheidsambities van de provincie naar een installatie die in de praktijk betrouwbaar werkt en voor een comfortabel binnenklimaat zorgt.

Zichtbaar maken

De kern van GACS is inzicht: weten wat er gebeurt in een installatie, waar energie wordt gebruikt en waar verspilling optreedt. Precies daar sluit TA-Smart op aan. Op de primaire zijde van de cv-installatie van het Provinciehuis zijn inmiddels twaalf regelafsluiters geplaatst. Het project is nog in uitvoering; uitbreiding naar nevenlocaties staat al op de planning.

,,De eerste stap bij dit project was niet meteen besparen, maar zichtbaar maken,” zegt Dennis Laurier, accountmanager bij IMI Climate Control, inmiddels vijf jaar in die rol. ,,Welke volumestromen lopen waar? Hoe groot zijn de temperatuurverschillen? En wat betekent dat in vermogen? TA-Smart meet dit debiet ultrasoon, op basis van het time-of-flight-principe. Dat is nauwkeuriger dan traditionele drukverschilmetingen en maakt dynamisch, automatisch regelen mogelijk.”

De regelafsluiter doet meer dan alleen meten. Door de geïntegreerde ‘computer’ wordt het debiet en het temperatuurverschil gemeten en vermogen continu berekend. Die data is live beschikbaar voor het gebouwbeheersysteem en kan direct worden gelogd. Dit vormt de basis voor optimalisatie en onderhoud.

Rendementsslag van twintig tot dertig procent

Hoewel er nog geen jaarrapportage beschikbaar is, zijn de eerste effecten volgens Smit duidelijk merkbaar. ,,Wat wij zien bij vergelijkbare projecten, is een rendementsslag van twintig tot dertig procent. Niet door harder te stoken, maar juist door minder volume te verplaatsen en alleen energie te leveren waar en wanneer dat nodig is. Overflows verdwijnen, het systeem komt echt in balans.”

Dat vertaalt zich ook naar comfort. In het weekend, als het gebouw grotendeels leeg is, draait de installatie terug. Komt er weer bezetting, dan stuurt de regeltechniek automatisch bij. ,,Gebruikers merken vooral dat het binnenklimaat stabieler is,” aldus Erik. ,,Het is behaaglijk op de werkvloer. Voor ons gaat dit soort projecten niet alleen over techniek of rendement. Uiteindelijk werken mensen elke dag in zo’n gebouw. Dan moet het gewoon comfortabel zijn en betrouwbaar zijn. Door goed te luisteren naar de gebruiker en de installatie daarop af te stemmen, maak je verduurzaming ook echt werkbaar.”

Vakmanschap

Door de inzet van slimme regeltechniek verschuift de rol van de installateur. Het blijft loodgieterswerk, een bestaande installatie moet drukloos worden gemaakt, delen afgeblokt, alles precies op maat, maar er komt meer bij kijken. ,,Je installeert geen losse flowmeter en energiemeter meer,” zegt Erik. ,,TA-Smart is één appendage. Dat scheelt koppelingen, montagetijd en fouten, maar vraagt wel dat je begrijpt wat je inregelt.”

Dennis beaamt dat. ,,Ja, het is tegelijk makkelijk en niet makkelijk. Technisch is het compact en doordacht, in dit project werk je aan de primaire zijde van een grote installatie, maar toepassing aan de secundaire zijde is net zo goed mogelijk. Dat vraagt vakmanschap. Daarom investeren we veel in training. Monteurs, projectleiders, calculators en engineers, we nemen ze mee in hoe je de TA Smart optimaal wordt ingesteld en inbedrijf stelt, hoe je data uitleest en benut.”

Die kennisdeling is bewust onderdeel van de strategie van IMI. Korte lijnen, directe ondersteuning en luisteren naar feedback uit de praktijk. ,,Installateurs vertellen ons waar ze tegenaan lopen,” zegt Dennis. ,,Die input nemen we mee in productontwikkeling en in onze innovatiecentra. Zo blijft het geen theoretische oplossing, maar iets wat in het veld werkt.”

De gelogde data wordt niet alleen gebruikt om te rapporteren richting GACS, maar vooral om te sturen. Afwijkende temperaturen, te hoge debieten of ongewenste vermogenspieken zijn direct zichtbaar. ,,Je kunt veel eerder ingrijpen,” aldus Smit. ,,Dat maakt onderhoud voorspelbaarder en voorkomt energieverlies.”

Lange levensduur

Ook op het gebied van waterkwaliteit speelt IMI een rol, onder meer via oplossingen uit het Pneumatex-portfolio. ,,Goede waterkwaliteit verlengt de levensduur van componenten aanzienlijk,” zegt Dennis. ,,Het goed ontgassen en een juiste drukbalans in de installatie is een must voor een langere levensduur van de aanwezige componenten in de installatie.”

Was GACS doorslaggevend in de keuze voor TA-Smart? ,,Het was zeker een factor,” zegt Smit. ,,Maar vooral omdat het ons helpt om aan te tonen wat we doen. De bewustwording in de markt groeit, maar veel gebouweigenaren worstelen nog met de vraag: wat moet ik precies doen en wat levert het op?”

Daar speelt IMI op in met een recent gelanceerde whitepaper over GACS, inclusief rekentools om de return on investment inzichtelijk te maken. ,,Het kostenplaatje en wie dat betaalt, zijn interessante onderwerpen in deze energietransitie,” zegt Dennis. ,,Door inzicht te geven in besparingen en terugverdientijden, helpen we eindgebruikers en installateurs om het gesprek te voeren.”

Het Provinciehuis Utrecht staat niet op zichzelf. Integendeel: volgens beide heren is dit gebouw representatief voor veel bestaande utiliteitsgebouwen in Nederland. ,,De grootste verduurzamingsslag zit niet alleen in nieuwbouw, maar zeker in wat er al staat,” concludeert Dennis ,,Met slimme regeltechniek kun je bestaande installaties toekomstbestendig maken, zonder alles te vervangen.”

Of, zoals Dennis het samenvat: ,,TA-Smart is geen gadget, maar een instrument. Het maakt energiestromen zichtbaar, regelbaar en uitlegbaar waarbij alle data wordt gelogd. En daarmee wordt GACS geen verplicht nummer, maar een kans.”

Een kans die, mits goed ingevuld, comfort, duurzaamheid en rendement samenbrengt. Precies wat de energietransitie nodig heeft.